Qış aylarında halsızlıq, başgicəllənmə və solğunluq artanda çoxları bunu “mövsümi anemiya” ilə izah edir. Bəs bu doğrudan da tibbi diaqnozdur, yoxsa sadəcə yayılmış bir mif?
İlk olaraq anlayışı dəqiqləşdirək. Anemiya qanda hemoqlobinin azalmasıdır. Ferritin isə orqanizmdə dəmir ehtiyatını göstərən zülaldır. Ferritin aşağı düşürsə, bu o deməkdir ki, dəmir anbarları boşalmağa başlayır — hələ hemoqlobin normal olsa belə.
Qışda ferritin niyə azala bilər?
Birincisi, qidalanma dəyişir. Yayda tərəvəz, göyərti və C vitamini ilə zəngin qidalar daha çox qəbul edilir. Qışda isə rasion daha ağır və az müxtəlif olur. C vitamini dəmirin sorulmasını artırır. O azaldıqda, dəmirin mənimsənilməsi də zəifləyir.
İkincisi, günəş işığı azalır. D vitamini səviyyəsinin düşməsi immun sistemə və iltihabi proseslərə təsir edir. Xroniki, zəif iltihab ferritinin funksional azalmasına səbəb ola bilər. Bu mexanizm tam aydın deyil, amma araşdırmalar mövsümi dəyişkənliyi göstərir.
Üçüncüsü, qışda infeksiyalar artır. Orqanizm infeksiya ilə mübarizə apararkən dəmiri “gizlədir”. Bu, bakteriyaların dəmirdən istifadə etməsinin qarşısını almaq üçün müdafiə mexanizmidir. Nəticədə qan analizində ferritin dəyişə və ya funksional dəmir çatışmazlığı yarana bilər.
Amma burada vacib məqam var.
“Mövsümi anemiya” rəsmi tibbi termin deyil. Əgər ferritin aşağıdırsa, bunun səbəbi tapılmalıdır:
— qeyri-kafi qidalanma
— qadınlarda menstrual qan itkisi
— mədə-bağırsaq problemləri
— xroniki iltihabi vəziyyətlər
Sadəcə “qışdır deyə düşüb” demək elmi yanaşma deyil.
Ferritin neçə olmalıdır?
Laborator normalar dəyişir, amma praktikada çox mütəxəssis 30 ng/ml-dən aşağı səviyyəni artıq riskli hesab edir. Bəzi hallarda optimal səviyyə 50–100 arası qəbul edilir, xüsusilə saç tökülməsi və xroniki yorğunluq varsa.
Nəticə nədir?
Mövsümi anemiya anlayışı mifdir. Amma qışda ferritin azalması real ola bilər — əsasən həyat tərzi və qidalanma dəyişiklikləri səbəbilə. Əgər halsızlıq, diqqət zəifliyi, saç tökülməsi, soyuğa həssaslıq varsa, analiz vermək daha məntiqlidir, nəinki internetdə simptom axtarmaq.
Bədən biokimya ilə işləyir, təqvimlə yox. Qış yalnız risk faktorlarını artırır. Əsas səbəb isə həmişə konkret mexanizmlə bağlıdır.
