Biz adətən qocalmanı genetika, həyat tərzi və ya qulluqla əlaqələndiririk. Amma yeni araşdırmalar göstərir ki, gündəlik ünsiyyətdə olduğumuz insanlar da bu prosesə birbaşa təsir edir.
Sosial əlaqələr uzun və sağlam həyatın əsas faktorlarından sayılır. Dostluq, dəstək və aidiyyət hissi bədənə və psixikaya müsbət təsir göstərir. Lakin bütün münasibətlər eyni dərəcədə faydalı deyil.
National Institute on Aging tərəfindən maliyyələşdirilən və Proceedings of the National Academy of Sciences jurnalında dərc olunan araşdırma diqqəti başqa bir məqama yönəldir — “çətin insanlar” fenomeninə.
“Bəzi insanlar həyatımızda davamlı stress yaradır və bu təsir gözlənildiyindən daha dərindir.”
Araşdırmaya görə, insanların təxminən 30%-nin ətrafında ən azı bir belə insan var.
“Çətin İnsanlar” Səni Necə Qocaldır
Bu insanlar mütləq açıq şəkildə toksik olmaya bilər. Bəzən onlar həm dəstək verir, həm də gərginlik yaradır. Amma bəzi münasibətlər var ki, demək olar tamamilə stress üzərində qurulub.
Məhz bu tip əlaqələr orqanizm üçün xroniki gərginlik mənbəyinə çevrilir. Davamlı stress isə:
– epigenetik dəyişikliklərə təsir edir
– hüceyrələrin qocalma sürətini artırır
2000-dən çox insan üzərində aparılan araşdırmada məlum olub ki:
Hər əlavə “çətin insan” bioloji qocalmanı təxminən 1.5% sürətləndirir.
Bu, ilk baxışda kiçik görünə bilər. Amma uzun müddətdə yığılan təsir xroniki xəstəlik riskini artırır.
Xüsusilə iki və ya daha çox belə insanla əlaqəsi olanlarda təsir daha güclü olub.
Kimlər Daha Çox Təsirlənir
Araşdırma göstərir ki, bəzi qruplar bu təsirə daha həssasdır:
– Qadınlar – emosional bağlılıq daha yüksəkdir
– Sağlamlıq problemi olanlar – əlavə stress yükü daşıyırlar
– Çətin uşaqlıq keçirmiş şəxslər – stressə daha həssasdırlar
Ən maraqlısı isə budur ki, bu insanlar çox vaxt kənar tanışlar yox, yaxın çevrədə olanlardır:
– ailə üzvləri
– iş yoldaşları
– qonşular
– birlikdə yaşayan şəxslər
Yəni onlardan uzaqlaşmaq həmişə mümkün olmur.
Özünü Necə Qorumaq Olar
Tamamilə uzaqlaşmaq ideal variantdır, amma real həyatda bu həmişə mümkün deyil. Buna görə mütəxəssislər daha real yanaşma təklif edir:
– Sərhədlər qoy – nə qədər enerji və vaxt ayıracağını müəyyən et
– Əlaqəni azald – az kontakt belə stressi azalda bilər
– Münasibəti işlət – açıq danışıq və ya terapiya kömək edə bilər
– Özünü balanslaşdır – xoş fəaliyyətlərlə “bərpa olun”
– Sağlam münasibətlərə yatırım et – onlar sənin qoruyucu “qalxanın”dır
“Bəzən özünə qayğı, həyatına kimi buraxdığınla başlayır.”
Əsas Mesaj
Sosial əlaqələr hələ də sağlamlığın əsas sütunlarından biridir. Onlar:
– ömrü uzadır
– zehni sağlamlığı qoruyur
– qocalmanı ləngidə bilər
Amma yanlış insanlar səni hiss etmədən tükəndirə və sürətlə qocalda bilər.
Əsas məsələ qaçmaq deyil — idarə etməkdir.
