GLP-1 əsaslı preparatlar son illərdə diabet və artıq çəkinin müalicəsində geniş istifadə olunur. Semaglutid və tirzepatid kimi dərmanlar iştahanı azaldaraq və toxluq hissini uzadaraq ciddi çəki itkisinə səbəb ola bilər. Lakin bədəndə baş verən sürətli dəyişikliklər dərinin görünüşünə, saçların sıxlığına və dırnaqların vəziyyətinə də təsir göstərə bilər.
Saç tökülməsi niyə yarana bilər?
GLP-1 preparatları ilə bağlı ən çox müzakirə edilən estetik problemlərdən biri saçların seyrəlməsidir. Dermatoloqlar bunun əksər hallarda dərmanın saç köklərinə birbaşa zərər verməsindən deyil, sürətli çəki itkisi, kalori və zülal qəbulunun azalması, eləcə də orqanizmin keçirdiyi fizioloji stressdən qaynaqlandığını düşünürlər.
Bu vəziyyət “telogen effluvium” adlanır. Saçların böyümə dövrünün böyük hissəsi vaxtından əvvəl istirahət mərhələsinə keçir və bir neçə ay sonra geniş yayılmış tökülmə başlayır. Amerika Dermatologiya Akademiyası da GLP-1 qəbulundan sonra yaranan saç seyrəlməsinin çox vaxt qəfil çəki itkisi ilə əlaqəli olduğunu bildirir.
2026-cı ildə dərc edilən sistematik icmalda semaglutid və tirzepatidlə bağlı saç tökülməsi siqnallarının digər GLP-1 preparatları ilə müqayisədə daha çox qeydə alındığı bildirilib. Bununla belə, alimlər səbəb-nəticə əlaqəsinin tam sübut edilmədiyini və mövcud məlumatların bir hissəsinin könüllü yan təsir bildirişlərinə əsaslandığını vurğulayırlar.
Tirzepatid tərkibli arıqlama preparatının ABŞ-dəki rəsmi təhlükəsizlik məlumatında da saç tökülməsi mümkün yan təsirlər arasında göstərilir.
Üz niyə daha yaşlı və sallanmış görünə bilər?
Mediada tez-tez işlədilən “Ozempic üzü” tibbi diaqnoz deyil. Bu ifadə sürətli və böyük miqdarda çəki itkisindən sonra üzdə dərialtı piy qatının azalmasını təsvir edir.
Nəticədə:
- yanaqlar çökə bilər;
- göz altındakı boşluqlar daha nəzərəçarpan ola bilər;
- dəri boş və sallanmış görünə bilər;
- üz qırışları əvvəlkindən daha aydın seçilə bilər.
Bu dəyişiklik yalnız GLP-1 preparatlarına xas deyil. İstənilən sürətli və əhəmiyyətli çəki itkisi üzdə həcm azalmasına səbəb ola bilər. Dermatoloji icmallarda üz piyinin itirilməsi GLP-1 müalicəsinin əsas kosmetik nəticələrindən biri kimi qeyd edilir.
Dəridə başqa hansı dəyişikliklər mümkündür?
GLP-1 preparatlarının daha çox rast gəlinən dəri təsirlərindən biri inyeksiya yerində qızartı, qaşınma, ağrı və ya şişkinlikdir. Nadir hallarda səpki, övrə və allergik reaksiyalar da yarana bilər. Bəzi elmi məqalələrdə daha ciddi immun mənşəli dəri reaksiyaları barədə məlumat verilsə də, bunlar geniş yayılmış yan təsirlər hesab edilmir.
Digər tərəfdən, çəkinin və qan şəkərinin yaxşı idarə edilməsi bədəndəki iltihabı azalda və piylənmə ilə əlaqəli bəzi dəri problemlərinə müsbət təsir göstərə bilər. Buna görə GLP-1 preparatlarının dəriyə təsiri hər insanda yalnız mənfi olmur.
Dırnaqlar kövrəkləşə bilərmi?
GLP-1 preparatlarının dırnaqlara birbaşa zərər verdiyinə dair güclü elmi sübutlar hazırda məhduddur. Lakin preparatın yaratdığı ürəkbulanma, iştahasızlıq və az qidalanma nəticəsində insan kifayət qədər zülal, dəmir, sink, B12 vitamini və digər qida maddələri qəbul etmədikdə, dırnaqlar nazikləşə, kövrəkləşə və daha yavaş uzana bilər.
Yəni dırnaqlardakı dəyişikliklərin əsas səbəbi çox vaxt dərmanın özü deyil, sürətli arıqlama və qida çatışmazlığıdır. Amerika Dermatologiya Akademiyası GLP-1 preparatlarının dəri, saç və dırnaqlara təsir edə biləcəyini, belə dəyişikliklər zamanı dermatoloqa müraciət edilməsini tövsiyə edir.
Bu problemlərin qarşısını necə almaq olar?
GLP-1 qəbul edən şəxslər kifayət qədər zülal və enerji qəbul etməli, sürətli və nəzarətsiz arıqlamadan çəkinməlidirlər. Müalicə zamanı davamlı saç tökülməsi və ya dırnaq dəyişiklikləri yaranarsa, həkim lazım olduqda dəmir, ferritin, B12, D vitamini, sink və qalxanabənzər vəzin göstəricilərini yoxlaya bilər.
Preparatın dozasını özbaşına azaltmaq və ya müalicəni qəfil dayandırmaq düzgün deyil. Saç tökülməsi çox güclüdürsə, baş dərisində boş sahələr yaranırsa, dəridə geniş səpki, üz və boğazda şişkinlik və ya nəfəs almaqda çətinlik müşahidə olunursa, dərhal tibbi yardım almaq lazımdır.
Ümumilikdə, GLP-1 preparatları bəzi insanlarda saçların müvəqqəti seyrəlməsinə, üz həcminin azalmasına və dolayı yolla dırnaqların kövrəkləşməsinə səbəb ola bilər. Lakin bu dəyişikliklər hər kəsdə baş vermir və onların mühüm hissəsi dərmanın birbaşa təsirindən çox, sürətli çəki itkisi və natamam qidalanma ilə əlaqələndirilir.
