Menopauza yalnız aybaşı dövrünün dayanması deyil. Bu mərhələdə qadın orqanizmində baş verən hormonal dəyişikliklər beynin fəaliyyətinə, xüsusilə yaddaş, diqqət və əhvali-ruhiyyəyə də təsir göstərə bilər.
Bu prosesdə əsas rollardan birini estrogen hormonu oynayır. Estrogen beyində sinir hüceyrələri arasındakı əlaqələrin qurulmasına, beynin enerji istifadəsinə və yaddaş üçün vacib olan hipokampın fəaliyyətinə təsir edir. Hormonun səviyyəsi menopauza dövründə azaldıqda bəzi qadınlarda unutqanlıq, diqqəti toplamaqda çətinlik və “beyin dumanı” adlandırılan vəziyyət yarana bilər. Araşdırmalarda bu şikayətlərin xüsusilə perimenopauza və menopauzadan sonrakı dövrdə daha çox qeydə alındığı bildirilir.
“Beyin dumanı” demensiya deməkdirmi?
Açarı, telefonu və ya tanış bir sözü müvəqqəti unutmaq bir çox qadında ciddi narahatlıq yaradır. Lakin menopauza ilə əlaqəli yaddaş və diqqət dəyişiklikləri adətən yüngül, dəyişkən və müvəqqəti olur. Bu hallar avtomatik olaraq Alzheimer xəstəliyinin başladığı mənasına gəlmir. Yuxusuzluq, gecə tərləmələri, stress, depressiya və yorğunluq da yaddaşı daha zəif göstərə bilər.
Bununla belə, alimlər estrogenin azalması ilə beynin uzunmüddətli sağlamlığı arasındakı əlaqəni də araşdırırlar. Estrogenin neyronları qoruyan, iltihabı və oksidləşdirici zədələnməni məhdudlaşdıran mexanizmlərə təsir etdiyi düşünülür. Buna görə menopauza bəzi qadınlarda beynin yaşlanma prosesinə daha həssas olduğu bir dövr ola bilər.
Qadınlarda Alzheimer niyə daha çoxdur?
Alzheimer xəstələrinin böyük hissəsini qadınlar təşkil edir. Bunun ən sadə izahlarından biri qadınların kişilərlə müqayisədə daha uzun yaşamasıdır, çünki yaş xəstəliyin əsas risk amilidir. Lakin məsələ yalnız uzunömürlülüklə məhdudlaşmır. Genetik xüsusiyyətlər, ürək-damar sağlamlığı, sosial həyat, təhsil imkanları və menopauza zamanı baş verən hormonal dəyişikliklər də ehtimal olunan amillər arasında göstərilir.
Araşdırmalar erkən menopauza, reproduktiv dövrün müddəti və estrogen təsirinin azalmasının Alzheimer riski ilə mümkün əlaqəsini öyrənir. Ancaq hazırkı elmi məlumatlar menopauzanın təkbaşına Alzheimerə səbəb olduğunu deməyə imkan vermir. Əlaqə mürəkkəbdir və yaş, genetika, damar xəstəlikləri və həyat tərzi kimi çoxsaylı amillərdən asılıdır.
Hormon müalicəsi yaddaşı qoruyurmu?
Menopauza hormon terapiyasının demensiyanın qarşısını aldığına dair qəti nəticə yoxdur. Müalicənin təsiri qadının yaşından, menopauzadan nə qədər vaxt keçməsindən, istifadə edilən hormonun növündən, qəbul üsulundan və sağlamlıq vəziyyətindən asılı ola bilər. Buna görə hormon terapiyasına yalnız yaddaşı qorumaq və ya Alzheimerin qarşısını almaq məqsədilə başlamaq düzgün deyil. Belə müalicə hər bir qadın üçün həkim tərəfindən fərdi şəkildə qiymətləndirilməlidir.
Beyin sağlamlığını qorumaq üçün isə müntəzəm fiziki fəaliyyət, keyfiyyətli yuxu, qan təzyiqi və şəkərin nəzarətdə saxlanması, siqaretdən uzaq durmaq, balanslı qidalanmaq və sosial-intellektual fəallığı davam etdirmək vacibdir.
Yaddaş problemi gündəlik həyata mane olursa, getdikcə ağırlaşırsa, insan tanış yerlərdə yolunu itirirsə, eyni sualları dəfələrlə verirsə və ya davranışında ciddi dəyişiklik yaranırsa, bunu sadəcə menopauza ilə əlaqələndirmək olmaz. Belə hallarda həkim müayinəsi vacibdir.
