Ziqmund Freyd psixologiya tarixinin ən təsirli və ən mübahisəli simalarından biridir. O, insan davranışını yalnız şüurlu qərarlarla izah etməyin kifayət etmədiyini düşünürdü. Freydə görə, insanın bir çox düşüncəsi, qorxusu, arzusu və davranışı şüuraltı proseslərlə bağlıdır.
Freydin ən mühüm fikirlərindən biri bu idi ki, insan özünü tam tanıdığını düşünsə də, onun daxilində gizli qalan duyğular və basdırılmış xatirələr ola bilər. Bu yanaşma həmin dövr üçün çox cəsarətli idi. Çünki Freyd insanın yalnız məntiqli varlıq olmadığını, bəzən uşaqlıq təcrübələrinin, qorxuların və daxili konfliktlərin böyüklük həyatında da təsirini davam etdirdiyini göstərməyə çalışırdı.
O, psixoanaliz metodunun əsasını qoydu. Bu metodda insanın yuxuları, dil sürüşmələri, xatirələri və sərbəst danışığı analiz edilirdi. Freyd hesab edirdi ki, yuxular təsadüfi görüntülər deyil, insanın daxili dünyasına açılan bir pəncərə ola bilər.
Freydin fikirləri elm dünyasında həm böyük maraq, həm də ciddi tənqid doğurdu. Bəzi nəzəriyyələri bu gün mübahisəli hesab olunur, lakin onun insan psixikasına baxışı tamamilə dəyişdirdiyi danılmazdır. O, psixologiyanı yalnız davranışların deyil, həm də gizli arzuların, travmaların və daxili ziddiyyətlərin araşdırıldığı bir sahəyə çevirdi.
Freydin mirası bu gün də psixologiyada, ədəbiyyatda, kinoda və fəlsəfədə hiss olunur. “Şüuraltı”, “ego”, “id”, “superego”, “basdırılmış arzu” kimi anlayışlar artıq yalnız elmi terminlər deyil, gündəlik düşüncə tərzimizin də bir hissəsinə çevrilib.
Freydin bəzi məşhur fikirləri:
“Yuxular şüuraltına aparan kral yoludur.”
“İfadə olunmamış emosiyalar heç vaxt ölmür. Onlar diri-diri basdırılır və sonradan daha çirkin formada ortaya çıxır.”
“İnsan öz evinin sahibi deyil.”
“Sevgi və iş insanlığımızın əsas dayaqlarıdır.”
“Bəzən siqar sadəcə siqardır.”
Freydin ən maraqlı tərəfi odur ki, o, insanı ideal və tam nəzarətli varlıq kimi deyil, ziddiyyətli, qorxuları olan, arzulayan və bəzən özünü belə tam anlaya bilməyən bir varlıq kimi təqdim etdi. Məhz buna görə onun fikirləri yüz ildən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq hələ də müzakirə olunur.
