İrana qarşı hərbi əməliyyat sadəcə ayrı-ayrı zərbələrin cəmi deyil. Meydandakı hər bir hərəkət hərbi əsaslandırmalarla fərdi şəkildə izah edilə bilsə də, ümumi mənzərə dövlət strukturunun sistematik şəkildə dağıdılmasıdır. Bu dağıdılmanın bir adı var və bu ad sistemik iflicdir.
Bu kontekstdə Trampın təhdidləri yeni bir mərhələnin xəbərçisi deyil, artıq baş verən bir prosesin son mərhələlərinin elanıdır. Rəhbərlik təmizlənib. Hərbi potensial əsasən məhv edilib. Müdafiə və ağır sənaye obyektləri vurulub. Enerji və ixrac infrastrukturu sıradan çıxarılıb. Nəqliyyat şəbəkələri kəsilir. Rabitə infrastrukturu həm xarici hücumlar, həm də rejimin özü tərəfindən işləksiz vəziyyətə gətirilib. Yerdə qalan elektrik stansiyaları, neft quyuları və duzsuzlaşdırma zavodları bir dövlətin vətəndaşlarına “mən hələ mövcudam” deyə biləcəyi son vasitədir. Tramp hətta bu vasitələri də hədəf kimi göstərməkdədir.
Lakin burada ziddiyyətli bir məqam var. ABŞ və İsrailin məqsədləri üst-üstə düşmür. Tramp razılaşma istəyir. Əgər Tramp könüllü və ya təzyiq altında ABŞ-ın deyil, İsrailin planlarını həyata keçirmirsə, ritorikası nə qədər sərt olursa-olsun, onun əsas motivasiyası Hörmüz boğazının açılması, neft qiymətlərinin aşağı salınması və daxili siyasətdə “qələbə” hekayəsinin yaradılmasıdır. Bu, praqmatik bir məqsəddir və danışıqlar yolu ilə əldə edilə bilər. İsrailin məqsədi isə fərqlidir. İsrail İranla razılaşma istəmir, İranın razılaşma bağlaya bilən bir dövlət kimi mövcudluğunu sürdürməməsini istəyir. İsrail üçün ideal nəticə İranın regional güc proyeksiyasında, ənənəvi hərbi potensial qurmaqda və nüvə həddinə çatmaqda daimi olaraq aciz qalmasıdır. Sistemli iflic bu məqsədə xidmət edir.
Bu iki yanaşma arasındakı gərginlik müharibənin gələcək gedişatını müəyyən edəcək fundamental dinamikadır. Tramp razılaşma əldə edərsə, İsrail hücumlarını dayandıracaqmı? İsrail razılaşma prosesindən asılı olmayaraq hədəflərini genişləndirməyə davam edəcəkmi? ABŞ İsrailin hərəkətlərinə effektiv şəkildə nəzarət edə biləcəkmi? Bu suallar hələlik cavabsız qalır.
Cavabsız qalmayan şey isə İran xalqının yaşadıqlarıdır. Hər məqsəd və hər ssenari nəticədə 88 milyon insanın gündəlik həyatında əks olunur. Krandan axan su, marketdəki çörək, xəstəxanadakı dərman, işə gedən yol, uşağın məktəbi. Sistemik iflic bu sadə şeylərin yox olmasıdır. Və müharibə dayansa belə, bu sadə şeylərin geri qayıtması illər, hətta onilliklər çəkəcək.
Bu, Trampın təhdidindən nə başa düşməli olduğumuz sualının cavabıdır. Söhbət hər şeyi bir gecədə məhv etmək qabiliyyətindən getmir. Söhbət artıq əsasən dağıdılmış bir strukturun qalan son hissələrinə ultimatumdan gedir və bu ultimatumun arxasında, razılaşma əldə edilib-edilməməsindən asılı olmayaraq, geri dönüşü olduqca çətin olan bir reallıq dayanır. Globalinfo.az
