Dəmir orqanizm üçün enerji, qan dövranı və oksigen daşınması baxımından ən vacib minerallardan biridir. Onun çatışmazlığı ilk baxışda sadə yorğunluq kimi görünə bilər, amma uzun müddət davam etdikdə gündəlik həyata ciddi təsir edən problemə çevrilir.
Dəmir qanda hemoqlobinin yaranması üçün lazımdır. Hemoqlobin isə oksigeni ağciyərlərdən bədənin bütün toxumalarına daşıyır. Dəmir azaldıqda orqanizm kifayət qədər sağlam qırmızı qan hüceyrəsi yarada bilmir və nəticədə insanda yorğunluq, halsızlıq, başgicəllənmə, nəfəs darlığı, ürək döyüntüsünün artması, saç tökülməsi, dırnaqların kövrəkləşməsi və diqqət dağınıqlığı yarana bilər. Dəmir çatışmazlığı dünyada anemiyanın ən geniş yayılmış qidalanma səbəblərindən biri hesab olunur.
Bu problem xüsusilə qadınlarda, hamilələrdə, uşaqlarda, yeniyetmələrdə, çox qan itirən şəxslərdə və qidalanmasında dəmir az olan insanlarda daha çox müşahidə edilir. Bəzən səbəb təkcə qida deyil, həm də qan itkisi, həzm sistemində sorulma problemi və ya başqa tibbi vəziyyət ola bilər. Buna görə də davamlı halsızlıq və solğunluq varsa, sadəcə “vitamin içim keçsin” yanaşması düzgün deyil; qan analizi və həkim məsləhəti vacibdir.
Dəmiri artırmağın ən təbii yolu rasiona qırmızı ət, qaraciyər, balıq, toyuq, yumurta, mərcimək, noxud, lobya, ispanaq, balqabaq tumu, qoz-fındıq, quru meyvələr və dəmirlə zənginləşdirilmiş taxıl məhsulları əlavə etməkdir. Heyvani mənbələrdə olan dəmir daha asan mənimsənilir, bitki mənşəli dəmirin sorulması isə daha zəifdir. Ona görə bitki mənşəli dəmir mənbələrini C vitamini ilə birlikdə qəbul etmək daha faydalıdır: məsələn, mərcimək yeməyinin yanında limonlu salat, lobya ilə pomidor, ispanaqla bibər və ya meyvə yemək olar.
Dəmir çatışmazlığında ən çox edilən səhvlərdən biri çay və qəhvəni yeməkdən dərhal sonra içməkdir. Çay və qəhvə dəmirin mənimsənilməsini azalda bilər. Xüsusilə dəmir azlığı olan insanlar bu içkiləri yeməkdən ən azı bir müddət sonra qəbul etməlidirlər. Dəmir preparatları isə özbaşına qəbul edilməməlidir, çünki artıq dəmir də orqanizm üçün zərərli ola bilər. Mayo Clinic dəmir preparatlarının çox vaxt faydalı ola bildiyini, amma çatışmazlığın səbəbinin mütləq araşdırılmalı olduğunu bildirir.
Ən düzgün yanaşma budur: əvvəlcə qan analizi ilə ferritin, hemoqlobin və digər göstəricilər yoxlanılmalı, sonra səbəb müəyyən edilməli və qidalanma planı buna uyğun qurulmalıdır. Dəmir çatışmazlığı sadəcə “halsızlıq” deyil; bədənin oksigenlə təminatının zəifləməsi deməkdir. Vaxtında diqqət edilmədikdə insanın enerjisinə, iş qabiliyyətinə, dərisinə, saçına və ümumi həyat keyfiyyətinə təsir edə bilər.
