Bəlkə də sağlam yaşamağın sirri nə yediyinizdə deyil, bədəninizin nəyə ehtiyac duyduğunu anlamaqdadır?
Eyni yemək niyə bir insana yüngüllük, digərinə isə ağırlıq hissi verir? Nə üçün bəzilərimiz səhərdən enerji dolu olur, digərlərimiz isə günə başlamaqda çətinlik çəkirik? Qədim Hindistanın Ayurveda fəlsəfəsi minilliklər əvvəl bu suallara fərqli yanaşma təklif edirdi: Hər insan özünəməxsusdur və qidalanma da bu fərqliliyi nəzərə almalıdır.
Təxminən 5000 illik ənənəyə söykənən Ayurveda yalnız qidalanma qaydalarından ibarət deyil. Bu fəlsəfədə yemək, yuxu, gündəlik vərdişlər, hərəkət və emosional vəziyyət bir-biri ilə əlaqəli qəbul olunur.
Ayurveda sözünün mənası da maraqlıdır: sanskrit dilində ayus həyat, veda isə bilik deməkdir. Yəni Ayurveda sözün əsl mənasında “həyat haqqında bilik” anlayışını ifadə edir.
Bədəninizdə hansı enerji üstünlük təşkil edir?
Ayurvedanın ən maraqlı tərəflərindən biri insanları Vata, Pitta və Kapha adlanan üç əsas doşa əsasında təsvir etməsidir. Qədim fəlsəfəyə görə, hər bir insanda bu üç xüsusiyyət mövcuddur, lakin onların nisbəti fərqlənir.
Vata – Küləyin enerjisi
Ayurveda ənənəsində Vata hərəkət, dəyişkənlik və yaradıcılıqla əlaqələndirilir. Bu tipə aid edilən insanlar adətən hərəkətli, çevik düşüncəli və yeniliklərə açıq kimi təsvir olunurlar.
Ənənəvi yanaşmaya görə, Vata xüsusiyyətləri üstünlük təşkil edənlərə isti şorbalar, bişmiş tərəvəzlər, sıyıqlar və müntəzəm yemək saatları tövsiyə edilir. Soyuq və nizamsız qidalanmanın isə onların tarazlığını poza biləcəyinə inanılır.
Pitta – Alovun enerjisi
Pitta istilik, həzm və fəallıqla əlaqələndirilir. Bu xüsusiyyətə malik olduğu düşünülən insanlar məqsədyönlü, enerjili və qərarlı kimi xarakterizə edilirlər.
Ayurveda ənənəsində Pitta üçün xiyar, yaşıl tərəvəzlər, bəzi şirin meyvələr və yüngül yeməklər məsləhət görülür. Həddindən artıq acı və çox isti qidalardan uzaq durmaq tövsiyə edilir.
Kapha – Torpağın sakitliyi
Kapha sabitlik, dözümlülük və sakitlik anlayışları ilə əlaqələndirilir. Ənənəvi təsvirlərdə bu tip insanlar səbirli, qayğıkeş və təmkinli hesab olunurlar.
Kapha üçün tərəvəzlər, paxlalılar, yüngül yeməklər və müxtəlif ədviyyatlardan istifadə ön plana çıxarılır. Ağır və həddindən artıq yağlı yeməklərin məhdudlaşdırılması tövsiyə olunur.
Ayurveda süfrəsinin ən maraqlı qaydası
Bu qidalanma fəlsəfəsində əsas məsələ yalnız boşqaba nə qoyulduğu deyil, yeməyin necə yeyilməsidir.
Ayurveda ənənəsi tələsmədən yeməyə, qida qəbulunu gündəlik ritmə uyğunlaşdırmağa, mövsümi məhsullara üstünlük verməyə və yemək zamanı diqqəti başqa işlərə yayındırmamağa əhəmiyyət verir.
Təsəvvür edin: telefon kənara qoyulur, televizor söndürülür və insan bütün diqqətini qarşısındakı yeməyə yönəldir. Müasir həyatın sürəti içərisində bu sadə vərdiş belə fərqli bir təcrübəyə çevrilə bilər.
Bəs elm nə deyir?
Ayurvedanın bəzi həyat tərzi tövsiyələri müasir sağlam qidalanma prinsipləri ilə uyğunlaşsa da, Vata, Pitta və Kapha bölgüsünün elmi cəhətdən təsdiqlənmiş bioloji insan tipləri olduğunu göstərən kifayət qədər sübut yoxdur.
Elmi araşdırmalar Ayurvedanın müəyyən üsullarının mümkün faydalarını öyrənməyə davam edir. Bununla belə, ənənəvi bitki preparatlarının hamısı təhlükəsiz deyil. Bəzi məhsullarda ağır metallar və sağlamlığa zərərli maddələr aşkarlanıb.
Bu səbəbdən Ayurveda qidalanmasına maraq göstərənlər üçün ən doğru yanaşma onu tibbi müalicənin əvəzi deyil, fərdi ehtiyacları nəzərə almağa kömək edə biləcək ənənəvi həyat tərzi fəlsəfəsi kimi qiymətləndirməkdir.
Bəlkə də ən böyük sirr elə budur...
Ayurvedanın əsrlərdən keçərək günümüzə çatdırdığı ən maraqlı fikir insanın öz bədəninə diqqət yetirməsidir.
Hansı yeməkdən sonra özünüzü rahat hiss edirsiniz? Nə zaman daha enerjili olursunuz? Hansı gündəlik vərdişlər sizə yaxşı təsir edir?
Bəzən sağlam həyata doğru ilk addım yeni pəhrizə başlamaq deyil, özünüzü daha diqqətlə dinləməkdir.
Çünki hər kəsin həyat ritmi fərqlidir. Və bəlkə də özünüzü yenidən kəşf etməyin yolu məhz bu fərqliliyi anlamaqdan başlayır.
