Əgər sən sarkastik zarafatlara gülürsənsə, amma yanında olan biri sadəcə narahat şəkildə gülümsəyirsə, bu “yumor hissi yoxdur” demək deyil. PsyPost yazır ki, məsələ psixoloji fərqlərdədir və qara yumor bəzi insanlarda hətta narahatlıq yarada bilər.
Yumor adətən insanları birləşdirir, lakin hər kəs eyni tip zarafatı eyni cür qəbul etmir. Psixoloqlara görə, bu fərq hansı yumor növünün insana yaxın olması ilə bağlıdır.
Yumor necə işləyir
Yumor sadəcə emosional reaksiya deyil, həm də mürəkkəb düşüncə prosesidir. İnsanlar gözlənilməz, amma təhlükəli görünməyən situasiyalara gülür. Buna “təhlükəsiz pozuntu” prinsipi deyilir.
Yumor həm də:
- beyində mükafat sistemini aktivləşdirir
- stresi azaldır
- çətin vəziyyətləri yüngülləşdirir
Amma bütün yumor hər kəs üçün eyni təsiri göstərmir.
Yumor növləri
Araşdırmaya görə yumor əsasən iki yerə bölünür:
- Yüngül yumor – söz oyunu, absurd, mehriban və sosial zarafatlar
- Qara yumor – sarkazm, istehza, kinayə və sərt tənqid
Qara yumor çox vaxt kəskin və bəzən aqressiv məzmun daşıyır.
Araşdırmanın nəticələri
275 nəfərin iştirak etdiyi tədqiqatda iştirakçılar müxtəlif zarafat videolarına baxıb və onların emosiyaları ölçülüb.
Nəticələr göstərib ki:
- Yüngül yumoru sevənlər qara yumordan sonra daha çox narahatlıq hiss edib
- Neytral olanlar da eyni reaksiya verib
- Qara yumoru sevənlərdə ciddi dəyişiklik olmayıb
- Yüngül yumor əksər hallarda stressi azaldıb
Qara yumor niyə narahat edir
Səbəb sadədir: bir çox insan üçün bu yumor “təhlükəsiz” görünmür. Əgər zarafat:
- mənəvi dəyərləri pozursa
- aqressivdirsə
- başqasını hədəf alırsa
beyin bunu əyləncə yox, təhdid kimi qəbul edə bilər. Nəticədə gülüş yox, narahatlıq yaranır.
Yumor və şəxsiyyət
İnsanların seçdiyi yumor növü onların xarakteri ilə də bağlıdır:
- Yüngül yumoru sevənlər emosional rahatlığa üstünlük verir
- Qara yumoru sevənlər sərt və qeyri-müəyyən mövzulara daha dözümlüdür
Ən uyğun yanaşma isə situasiyaya uyğunlaşmaqdır.
Əsas qayda sadədir:
əgər zarafat kimisə narahat edirsə, bu artıq sadəcə yumor deyil.
Qara yumor nə yaxşıdır, nə pis. Sadəcə hamı üçün deyil. Əgər sənə gülməli gəlmirsə, bu tam normaldır. Çünki əsl yumor insanı yüngülləşdirməlidir, narahat etməməlidir.
