Real Simple nəşrinin yazdığına görə, insanların çoxunun gündəlik həyatda fərqinə varmadan üzləşdiyi psixoloji fenomen var: maskinq, yəni sosial qəbul görmək üçün öz həqiqi hisslərini, reaksiyalarını və xarakterini gizlətmək.
Bu, sadəcə nəzakətli davranmaq deyil. Məsələn, kitabxanada səsi alçaltmaq, tanımadığın insana şəxsi həyatını açmamaq və ya iş mühitində davranışa diqqət etmək normal sosial uyğunlaşmadır. Lakin maskinq daha ağır və yorucu prosesdir: insan başqalarının gözündə “normal”, “uğurlu”, “rahat” və ya “qüsursuz” görünmək üçün öz davranışını dəyişir.
Psixoloq və ailə terapevti Debora Blumun sözlərinə görə, maskinq insanın jestlərini, səs tonunu, mimikasını və danışıq tərzini başqalarının gözləntisinə uyğunlaşdırması ilə özünü göstərə bilər. Bəzən insan öz fikirlərindən danışmamaq üçün qarşı tərəfə ard-arda suallar verir, bəzən isə daxildə razı olmasa da, başı ilə təsdiqləyir.
Bu davranışın əsas fərqi ondadır ki, insan daim özünü nəzarətdə saxlayır və içində “birdən həqiqi mənliyimi görsələr?” qorxusu yaşayır. Bu isə zamanla ciddi psixoloji yorğunluğa səbəb olur.
Mütəxəssislərin fikrincə, maskinq daha çox neyromüxtəlifliyi olan şəxslərdə, məsələn, DEHB və ya autizm spektrində olan insanlarda, psixi çətinliklər və xroniki xəstəliklərlə yaşayanlarda, həmçinin cəmiyyətdə fərqli qəbul edilən qruplarda müşahidə olunur. Uşaqlıqda rədd edilmə, zorakılıq, lağ edilmə və ya tərk edilmə təcrübəsi yaşamış insanlar da özlərini qorumaq üçün daha tez-tez “maska” taxa bilirlər.
Amma ekspertlər vurğulayırlar ki, maska yalnız müəyyən qruplara aid deyil. Demək olar, hər kəs qəbul olunmaq, tənqid edilməmək və seçilməmək üçün bəzən özünü gizlədir.
Yeni iş yeri, müsahibə, rəhbərlə görüş, tanımadığın insanların olduğu məclis və ya ilk görüş kimi vəziyyətlər maskinqi daha da gücləndirə bilər. İnsan həmin an özünü olduğu kimi göstərmək əvəzinə, qarşı tərəfin bəyənəcəyini düşündüyü “ideal versiyasını” təqdim etməyə çalışır.
Psixoterapevt Dori Elloviç bildirir ki, insanın bu rola həddindən artıq qapıldığını göstərən əsas əlamətlərdən biri yaxınlarının “başqalarının yanında tamam başqa adama çevrilirsən” deməsidir. Digər əlamət isə insanın daxildə razı olmadığı halda daim çoxluğun fikrinə qoşulmasıdır.
Uzun müddət maska taxmaq narahatlığı artırır, çünki insan hər sözünü, baxışını və hərəkətini nəzarətdə saxlamağa çalışır. Bu, sinir sistemini daimi gərginlik vəziyyətində saxlayır.
Bundan başqa, maskinq insanın özünə münasibətini də zədələyir. Çünki insan özünü tənqiddən qorumağa çalışarkən, eyni zamanda şüuraltına belə bir mesaj ötürür: “Mən olduğum kimi kifayət qədər yaxşı deyiləm.”
Ən ağır nəticələrdən biri isə dərin tənhalıq hissidir. İnsan izdihamın içində ola, söhbətlərdə iştirak edə, hətta sosial baxımdan uğurlu görünə bilər. Amma əgər ətrafdakılar onun həqiqi özü ilə yox, yalnız maskası ilə ünsiyyət qurursa, içəridə boşluq və görünməzlik hissi yaranır.
Mütəxəssislər maskanı birdən-birə yox, tədricən çıxarmağı məsləhət görürlər. Bunun üçün əvvəlcə etibar etdiyiniz bir insana kiçik bir həqiqəti demək olar: məsələn, “böyük məclislər məni yorur, amma təkbətək söhbətlər mənə daha yaxşı təsir edir”.
Daha sonra gündəlik həyatda sərhəd qoymağı məşq etmək vacibdir. Məsələn, kafedə sifarişiniz səhv gətiriləndə susmaq əvəzinə, sakit şəkildə dəyişdirilməsini istəmək özünə hörmət üçün kiçik, amma güclü addımdır.
Ən vacib məqam isə insanın harada və kimin yanında özünü daha az gizlətdiyini müşahidə etməsidir. Çünki insanın həqiqi rahatlıq tapdığı yerlər onun psixoloji təhlükəsizlik zonasını göstərir.
Cəmiyyətin bir hissəsi olmaq müəyyən qədər uyğunlaşma tələb edir. Amma bu uyğunlaşma insanın ruh sağlamlığı bahasına başa gəlməməlidir. Maska müvəqqəti narahatlıqdan qoruya bilər, amma heç vaxt həqiqi yaxınlıq və özünü qəbul hissi yaratmır.
