Bəzi insanlar həyatlarında baş verən hər hadisəni əvvəlcədən bilmək, bütün qərarları özləri vermək və ən kiçik gözlənilməzliyə belə hazır olmaq istəyirlər. İlk baxışdan bu davranış məsuliyyətlilik və güclü xarakter əlaməti kimi görünsə də, onun arxasında bəzən dərin narahatlıq və qeyri-müəyyənlik qorxusu dayanır.
Denmedia.az xəbər verir ki, psixologiyada bu davranış həddindən artıq nəzarət ehtiyacı və ya hipernəzarət kimi xarakterizə olunur. Bu, ayrıca psixi xəstəlik deyil, insanın özünü təhlükəsiz hiss etmək üçün inkişaf etdirə biləcəyi davranış modelidir.
Psixoloqların araşdırdığı mühüm anlayışlardan biri qeyri-müəyyənliyə dözümsüzlükdür. Belə xüsusiyyətə malik insanlar üçün hadisələrin necə nəticələnəcəyini bilməmək bəzən mənfi nəticənin özündən daha narahatedici ola bilər.

Məsələn, hər şeyi əvvəlcədən planlaşdıran, işləri başqalarına həvalə etməkdə çətinlik çəkən, mesajlarına gec cavab verildikdə narahat olan və gözlənilməz dəyişikliklər qarşısında özünü itirən insanlarda yüksək nəzarət ehtiyacı müşahidə oluna bilər.
Bəs insan niyə hər şeyi idarə etmək istəyir?
Bunun müxtəlif səbəbləri var. Keçmişdə yaşanmış qeyri-sabitlik, mənfi təcrübələr, həddindən artıq məsuliyyət hissi, perfeksionizm və narahatlıq bu davranışın formalaşmasına təsir göstərə bilər.
Maraqlıdır ki, nəzarət ehtiyacı bəzən tam əks nəticə yaradır. İnsan hər şeyi idarə etməyə çalışdıqca nəzarətindən kənarda qalan hadisələrə qarşı daha həssas ola bilər. Bu isə əlavə stress, yorğunluq və daxili gərginlik doğura bilər.
Xüsusilə şəxsi münasibətlərdə bu davranış özünü daha aydın göstərə bilər. Qarşı tərəfin nə düşündüyünü, harada olduğunu və nə üçün müəyyən şəkildə davrandığını daim bilmək istəyi bəzən qayğı ilə qarışdırılır. Halbuki qayğı göstərmək və başqasının həyatını idarə etməyə çalışmaq eyni şey deyil.
Mütəxəssislərin psixoloji yanaşmalarında əsas məqsəd insanın nəzarət ehtiyacını tamamilə aradan qaldırmaq deyil, idarə edə bildiyi və bilmədiyi hadisələr arasında sərhəd qoymağı öyrənməsidir.
Çünki insan öz davranışlarına, seçimlərinə və reaksiyalarına təsir göstərə bilər, lakin başqa insanların düşüncələrini, gələcək hadisələri və həyatın bütün təsadüflərini idarə etmək mümkün deyil.
Beləliklə, hər şeyi nəzarətdə saxlamaq istəyi həmişə güclü olmaq arzusundan qaynaqlanmır. Bəzən bu, insanın özünü müdafiə etmək və qeyri-müəyyən dünyada təhlükəsizlik hissini qorumaq cəhdidir.

