Müasir insan çox vaxt ac olduğu üçün deyil, ətraf mühit onu yeməyə sövq etdiyi üçün daha çox yeyir. Böyük porsiyalar, cəlbedici reklamlar, şirin içkilər, endirimli menyular, sosial şəbəkələrdə iştaha açan görüntülər və stress fonunda yemək vərdişi insanın toxluq siqnallarını zəiflədir. Nəticədə insan bəzən nə qədər yediyini hiss etmir və yalnız sonradan ağırlıq, yorğunluq və peşmanlıq yaşayır.
Ən böyük problem odur ki, “az ye”, “özünü saxla”, “gec yemə”, “şirniyyatı tam kəs” kimi məşhur məsləhətlər çox vaxt işləmir. Çünki həddindən artıq yemək yalnız iradə məsələsi deyil. Burada yuxu rejimi, stress, emosional vəziyyət, qida seçimi, porsiya ölçüsü və hətta yeməyin necə təqdim olunması rol oynayır.
Məsələn, insan gün ərzində normal qidalanmırsa, axşam daha çox yeməyə meyilli olur. Səhər yeməyini ötürmək, naharı çox yüngül keçirmək və ya özünü uzun müddət ac saxlamaq axşam saatlarında nəzarətsiz iştaha yarada bilər. Bu zaman beyin sürətli enerji istəyir və insan daha çox şirin, yağlı və yüksək kalorili qidalara yönəlir.
Digər tərəfdən, telefon qarşısında, serial izləyərkən və ya tələsik yemək də toxluq hissini gecikdirir. İnsan yeməyə diqqət etmədikdə porsiyanın böyüdüyünü fərq etmir. Buna görə də sadə, amma təsirli üsullardan biri yemək zamanı diqqəti yeməyə yönəltməkdir: yavaş yemək, yaxşı çeynəmək və bədənin toxluq siqnalını gözləmək.
Çəki artırmamaq üçün əsas məsələ özünü cəzalandırmaq deyil, daha ağıllı qidalanma sistemi qurmaqdır. Yeməkdə zülal, lifli tərəvəzlər, tam taxıllar və sağlam yağlar olduqda toxluq daha uzun çəkir. Məsələn, yalnız şirniyyat və ya çörək yemək qısa müddətlik enerji verir, amma tez acdırır. Əvəzində yumurta, qatıq, toyuq, balıq, paxlalılar, tərəvəz və tam taxıllar daha balanslı seçimdir.
Məşhur “pəhriz hiylələri”nin bir çoxu buna görə nəticə vermir. Çünki onlar insanı real həyatdan qoparır. Hər şeyi qadağan etmək, sevdiyin yeməkləri tam çıxarmaq və ya uzun müddət sərt rejimdə qalmaq davamlı deyil. Bir müddət sonra insan yorulur və daha çox yeməyə başlayır. Daha sağlam yanaşma budur: sevdiyin qidaları tam qadağan etmədən, miqdarı və tezliyi idarə etmək.
Həddindən artıq yeməyin başqa bir səbəbi də emosional aclıqdır. Bəzən insan yeməyi ac olduğu üçün yox, darıxdığı, əsəbiləşdiyi, yorulduğu və ya özünü tək hiss etdiyi üçün seçir. Bu halda sual dəyişməlidir: “Mən nə yemək istəyirəm?” yox, “Mən indi həqiqətən acam, yoxsa başqa bir şeyə ehtiyacım var?” Bəzən cavab yemək yox, istirahət, yuxu, gəzinti, sakitlik və ya kiminləsə danışmaq olur.
Ən praktik yol yeməyi düşmən kimi görməməkdir. Yemək həm enerji, həm zövq, həm də sosial həyatın bir hissəsidir. Sadəcə onu nəzarətsiz vərdişə çevirməmək lazımdır. Kiçik boşqabdan istifadə etmək, yeməyi masada yemək, şirin içkiləri azaltmaq, evdə daim yüksək kalorili qəlyanaltı saxlamamaq və gün ərzində normal qidalanmaq artıq böyük fərq yarada bilər.
Nəticə sadədir: az yemək üçün özünü ac saxlamaq lazım deyil. Daha düzgün yol tox saxlayan qidalar seçmək, yeməyi yavaş yemək, emosional aclığı tanımaq və qadağalarla yox, balansla yaşamaqdır. Çəkiyə nəzarət iradə döyüşü deyil, gündəlik vərdişlərin daha ağıllı qurulmasıdır.
