Qan donorluğu hər il milyonlarla insanın həyatını xilas etməyə kömək edir. Bəs başqalarına yardım məqsədilə qan vermək donorun öz sağlamlığına da müsbət təsir göstərirmi?
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, donor qanına ağır əməliyyatlar, doğuş zamanı yaranan fəsadlar, ciddi xəsarətlər və bəzi xəstəliklərin müalicəsi zamanı ehtiyac duyulur. Bir donordan götürülən qan ayrı-ayrı komponentlərə bölünərək bir neçə xəstənin müalicəsində istifadə oluna bilər.
Qan donorluğunun insan orqanizminə mümkün faydaları uzun müddətdir elmi araşdırmaların mövzusudur. Bəzi tədqiqatlar qan verməyin ürək-damar sisteminə və orqanizmdə dəmir mübadiləsinə müəyyən təsirlər göstərə biləcəyini ortaya qoysa da, bu faydaların hamısı hələ qəti şəkildə sübut olunmayıb.
2022-ci ildə “Transfusion Medicine Reviews” elmi jurnalında dərc olunan və 44 araşdırmanı əhatə edən təhlildə qan donorluğu ilə ürək-damar sağlamlığı arasındakı əlaqə qiymətləndirilib. Nəticələr bəzi tədqiqatlarda müsbət təsirlərin müşahidə olunduğunu göstərsə də, alimlər qan verməyin ürək xəstəliklərindən qoruduğunu təsdiqləmək üçün mövcud sübutların kifayət etmədiyini vurğulayıblar.
Qan vermək orqanizmdəki dəmir ehtiyatlarının azalmasına da səbəb olur. Bu xüsusiyyət dəmirin normadan artıq toplandığı müəyyən xəstəliklərdə tibbi nəzarət altında faydalı ola bilər. Lakin sağlam insanlarda dəmir ehtiyatlarının azalması həmişə müsbət hal hesab edilmir.
Amerika Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin məlumatına əsasən, müntəzəm qan verən şəxslərdə dəmir çatışmazlığı və qanazlığı riski yarana bilər. Buna görə donorların qidalanmasına diqqət yetirməsi, zəruri hallarda isə həkim məsləhəti ilə dəmir ehtiyatlarını yoxlatması tövsiyə olunur.
Qan verməyin digər müsbət tərəfi donorun ilkin sağlamlıq yoxlanışından keçməsidir. Prosedurdan əvvəl adətən hemoqlobin səviyyəsi, qan təzyiqi və digər əsas göstəricilər qiymətləndirilir. Bununla belə, belə yoxlanışlar tam tibbi müayinəni əvəz etmir.
ÜST-nin məlumatına görə, əksər ölkələrdə bir dəfə qanvermə zamanı təxminən 450 millilitr qan götürülür. Bu, yetkin insanın ümumi qan həcminin 10 faizindən azdır. Orqanizm itirilən mayeni adətən təxminən 36 saat ərzində bərpa edir.
Bununla belə, donor olduqdan sonra müvəqqəti halsızlıq, başgicəllənmə və ya zəiflik yarana bilər. Xüsusilə qanazlığı olan, özünü pis hiss edən və müəyyən sağlamlıq problemləri yaşayan şəxslər üçün qan vermək uyğun olmaya bilər.
Mütəxəssislər qan donorluğuna yalnız şəxsi sağlamlığı yaxşılaşdırmaq vasitəsi kimi yanaşmağın düzgün olmadığını bildirirlər. Qan verməyin ən mühüm və elmi baxımdan təsdiqlənmiş faydası başqa insanların həyatının xilas edilməsinə kömək etməsidir.
Donor olmaq istəyən şəxslərin sağlamlıq vəziyyəti və qanvermə üçün uyğunluğu əvvəlcədən tibb işçiləri tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
