Meyvə və tərəvəzlər özlüyündə təhlükəli deyil. Lakin onların səthində qalan çirklənmiş torpaq askaridoz adlı parazitar xəstəliyin yayılmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə yaxşı yuyulmadan yeyilən göyərti, çiy tərəvəz və torpağa yaxın yetişən məhsullar risk yaradır.
Askaridoz insanın nazik bağırsağında yaşayan “Ascaris lumbricoides” adlı yumru qurdun törətdiyi infeksiyadır. Parazitin yumurtaları insan orqanizminə əsasən çirklənmiş torpaq, su, yuyulmamış əllər, meyvə və tərəvəzlər vasitəsilə daxil olur.
Yoluxma necə baş verir?
Parazitin yumurtaları çirkli torpaqdan məhsulların səthinə keçə bilər. Yaxşı yuyulmamış, soyulmamış və ya bişirilməmiş məhsul yeyildikdə yumurtalar ağız yolu ilə orqanizmə daxil olur. Çirkli əlləri ağıza aparmaq və təhlükəsiz olmayan sudan istifadə etmək də yoluxma riski yaradır.
Askaridoz xəstə insana toxunmaqla birbaşa keçmir. Parazit yumurtalarının yoluxdurucu vəziyyətə gəlməsi üçün müəyyən müddət torpaqda qalması lazımdır.
Hansı məhsullara xüsusi diqqət yetirilməlidir?
Torpaqla birbaşa təmasda olan məhsullar daha diqqətlə təmizlənməlidir. Bunlara:
- kahı, şüyüd, keşniş və digər göyərtilər;
- çiyələk və torpağa yaxın yetişən giləmeyvələr;
- kök, turp, çuğundur və kartof;
- xiyar, pomidor, kələm və digər çiy yeyilən tərəvəzlər daxildir.
Bu məhsulların adının çəkilməsi onların mütləq yoluxmuş olması demək deyil. Əsas təhlükə məhsulun üzərində çirklənmiş torpaq qalması və onun düzgün yuyulmadan yeyilməsidir.
Askaridozun əlamətləri hansılardır?
Yüngül yoluxma zamanı heç bir əlamət olmaya bilər. Parazitlərin sayı artdıqda isə qarın ağrısı, ürəkbulanma, iştahasızlıq, ishal, halsızlıq və çəki itkisi müşahidə edilə bilər. Sürfələrin ağciyərlərdən keçdiyi mərhələdə bəzi insanlarda öskürək də yarana bilər.
Xüsusilə uşaqlarda ağır yoluxma qidalanmanın pozulmasına, inkişafın ləngiməsinə səbəb ola bilər. Çoxsaylı parazitlərin mövcudluğu isə nadir hallarda bağırsaq tıxanıqlığı kimi ciddi fəsad yarada bilər.
Meyvə və tərəvəzləri necə təmizləmək lazımdır?
Məhsulları axar su altında diqqətlə yumaq, üzərindəki torpağı əl və ya təmiz fırça ilə təmizləmək lazımdır. Mümkün olduqda qabığı soyulmalı, bişirilərək yeyilə bilən məhsullar yaxşı bişirilməlidir.
Göyərtilərin yarpaqları bir-birindən ayrılmalı, torpaq qalıqları tam təmizlənməlidir. Yuyulmuş məhsullar çiy ət və çirkli mətbəx səthləri ilə təmas etdirilməməlidir.
Bundan başqa:
- yemək hazırlamazdan və yeməzdən əvvəl əllər sabunla yuyulmalıdır;
- uşaqlar torpaqla oynadıqdan sonra əllərini ağızlarına aparmamalıdırlar;
- yalnız təhlükəsiz içməli sudan istifadə edilməlidir;
- insan nəcisindən gübrə kimi istifadə olunan ərazilərdə yetişdirilən məhsullara xüsusi diqqət göstərilməlidir.
Şübhə yaranarsa nə etmək lazımdır?
Askaridoz dərmanla müalicə olunan xəstəlikdir. Lakin parazit əleyhinə dərmanları həkim məsləhəti olmadan qəbul etmək düzgün deyil. Diaqnoz adətən tibbi müayinə və laborator analizlər əsasında qoyulur. Müalicə üçün uyğun dərmanı və dozanı həkim müəyyən etməlidir.
Şiddətli qarın ağrısı, davamlı qusma, qarında şişkinlik, nəfəs almaqda çətinlik və ya nəcisdə qurd görülməsi halında tibbi yardıma müraciət edilməlidir.
