Yaxın münasibətlərdə qayğı təbii və vacibdir. Sevdiyin insanı düşünmək, ona dəstək olmaq, xatırlatmaq, kömək etmək, çətin anda yanında dayanmaq münasibətin sağlam hissəsidir. Amma bəzən qayğı hiss olunmadan başqa bir şeyə çevrilir: nəzarətə.
Bu zaman münasibətdə iki bərabər tərəf qalmaq əvəzinə, qəribə bir ailə səhnəsi yaranır. Bir tərəf sanki “məsul valideyn”, digər tərəf isə “böyük uşaq” roluna keçir.
Əgər qadın münasibətdə hər şeyi özü xatırlayırsa, görüşləri, ödənişləri, ev işlərini, ailə planlarını, gündəlik məsuliyyətləri daim özü təşkil edirsə, sonra da “mən olmasam heç nə alınmaz” düşüncəsi ilə yorulursa, problem artıq sadəcə kömək etmək deyil.
Bu halda o, təkcə həyat yoldaşı və ya partnyor olmur. O, eyni anda dispetçer, tərbiyəçi, menecer və narahat ana rolunu daşımağa başlayır.
Belə münasibətlərdə ən yorucu məqam odur ki, qadın çox vaxt bu rola könüllü girmir. Əvvəlcə sadəcə kömək edir, sonra xatırladır, sonra yoxlayır, sonra hər şeyi özü etməyə başlayır. Bir müddət sonra isə qarşı tərəfin məsuliyyətsizliyindən əsəbiləşir, amma sistem artıq qurulmuş olur: biri idarə edir, digəri gözləyir.
Bu vəziyyət sevgi münasibətini zəiflədir. Çünki partnyorlar arasında bərabərlik hissi azalır. Qayğı göstərən tərəf tükənir, qarşı tərəf isə ya passivləşir, ya da nəzarət altında olduğunu hiss edib müdafiəyə keçir. Nəticədə münasibətdə yaxınlıq yox, gərginlik artır.
Psixoloqlar bu cür dinamikanı bəzən “ana-partnyor” rolu kimi izah edirlər. Bu, xüsusilə qadınların üzərinə daha çox emosional və təşkilati yük düşən münasibətlərdə görünür. Qadın yalnız öz həyatını deyil, qarşı tərəfin həyatını da idarə etməyə başlayır: nə vaxt zəng etməlidir, nəyi unutmayacaq, hansı işi görəcək, necə davranacaq, nəyi düzəltməlidir.
Amma böyüklər arasında sağlam münasibət birinin digərini böyütməsi üzərində qurulmamalıdır. Sevgi bir insanı daima xilas etmək, yönləndirmək və idarə etmək məcburiyyəti deyil. Sağlam münasibətdə hər iki tərəf məsuliyyət daşımalıdır.
Burada əsas sual budur: “Mən ona kömək edirəm, yoxsa onun yerinə yaşayıram?”
Əgər siz daim xatırladırsınızsa, hər şeyi yoxlayırsınızsa, bütün məsuliyyəti öz üzərinizə götürürsünüzsə və sonra buna görə qəzəblənirsinizsə, bu artıq sadəcə qayğı deyil. Bu, tükəndirici bir dövrədir.
Bu dövrədən çıxmaq üçün ilk addım qarşı tərəfin məsuliyyətini ona qaytarmaqdır. Hər şeyi xatırlatmamaq, hər səhvi əvvəlcədən düzəltməmək, hər problemi onun yerinə həll etməmək lazımdır. Bəzən münasibətdə dəyişiklik məhz bir tərəfin “artıq hər şeyi mən daşımayacağam” deməsi ilə başlayır.
Bu, sevgisizlik deyil. Əksinə, münasibəti daha sağlam yerə gətirmək cəhdidir. Çünki insan partnyorunu sevdiyi üçün onun valideyninə çevrilməməlidir.
Qayğı münasibəti gücləndirə bilər. Amma nəzarət, daimi məsuliyyət və emosional analıq münasibəti yavaş-yavaş yorur. Ən sağlam münasibət isə iki yetkin insanın bir-birini idarə etmədən, bir-birinin yükünü tamamilə öz üzərinə götürmədən, bərabər şəkildə yanında ola bildiyi münasibətdir.
