İnsanın daim ona ağrı verən, toksik münasibətlərə yönəlməsi təsadüfi deyil. Klinik psixoloq, KDT-terapevt Yuliya Korolyova NEWS.ru-ya açıqlamasında bildirib ki, bu seçimlər çox vaxt uşaqlıqda formalaşan dərin psixoloji ssenarilərlə bağlı olur.
Onun sözlərinə görə, amerikalı psixiatr Erik Bernin təsvir etdiyi bu şüuraltı “həyat ssenariləri” insanın kimi sevəcəyinə və kimdən əziyyət çəkəcəyinə təsir edir.
Psixoloq qeyd edib ki, insan növbəti dəfə ona ağrı gətirən münasibətin içində olanda “niyə yenə belə bir insanı seçdim?” sualı yaranır. Cavab isə çox vaxt uşaqlıqda mənimsənilən inanclarda və davranış modellərində gizlənir.
“Bern hesab edirdi ki, hər insan hələ uşaqlıqda öz həyat ssenarisini yazır. Bu, bizim necə sevəcəyimizi və necə əziyyət çəkəcəyimizi müəyyən edən şüuraltı plandır. Biz tərəfdaşı bu ssenariyə qarşı deyil, məhz ona uyğun seçirik. Məsələn, uşaqlıqda valideynlərini xilas etməyə alışan uşaq böyüyəndə davranış baxımından ana və atasına bənzər tərəfdaşlar seçə bilər. Çünki bu, ona tanış və təhlükəsiz görünür”, — deyə Korolyova bildirib.
Ekspertin sözlərinə görə, koqnitiv-davranış terapiyası baxımından bu mexanizm insanın özü haqqında dərin inancları ilə işləyir. Uşaqlıq təcrübəsi insanın özünə, başqalarına və dünyaya münasibətini formalaşdırır.
Məsələn, “mən sevgiyə layiq deyiləm” və ya “sevgini qazanmaq lazımdır” kimi inanclar insanın münasibət seçimlərinə təsir edə bilər. Bu inanclar bir növ filtrə çevrilir: insan sağlam münasibət qura biləcək şəxsləri görməzdən gəlir, əvəzində isə onun öz haqqındakı mənfi düşüncələrini təsdiqləyən insanlara yönəlir.
“İnsan şüuraltı olaraq onu xoşbəxt edəcək şəxsi deyil, özü haqqında inandığı fikri təsdiqləyəcək şəxsi seçir. Sonra isə özünə deyir: ‘Bilirdim ki, belə olacaq’. Beləliklə, ssenari özünü doğruldan proqnoza çevrilir”, — deyə psixoloq izah edib.
Korolyovanın sözlərinə görə, bu həyat ssenarisini dəyişmək yalnız növbəti “düzgün” tərəfdaşı axtarmaqla mümkün deyil. Bunun üçün insan öz seçimlərini dərk etməli, münasibətlərdə təkrar olunan nümunələri görməli və öz üzərində davamlı şəkildə düşünməlidir.
Psixoloq vurğulayıb ki, əsas bacarıq tanış, amma zərərli bir insana meyl yarandığı anda dayanmaq və özünə sual verməkdir: “Mən bu insanı həqiqətən istəyirəm, yoxsa köhnə ssenarimi təkrar edirəm?”
